Quantum computing en AI: wat moet je als bestuurder nu weten?
Quantum computing lost bepaalde problemen miljoenen keren sneller op dan klassieke computers. Google Quantum AI kondigde op 24 maart 2026 zijn tweede hardwareplatform aan, neutral-atom systemen met circa 10.000 qubits. Voor je AI-strategie in 2026 is paniek niet op zijn plaats, maar wachten ook niet: drie voorbereidingsstappen zijn nu al zinnig.
Sinds Google Quantum AI op 24 maart 2026 bekendmaakte dat het naast supergeleidende qubits ook neutral-atom systemen ontwikkelt, staat quantum computing weer nadrukkelijk op de agenda van bestuurders. De aankondiging komt bovenop de Google Willow-chip van 9 december 2024, die voor het eerst aantoonde dat quantum-foutcorrectie beter werd naarmate het systeem groeide. Tegelijk gebruikt 22,7% van de Nederlandse bedrijven met 10 of meer werknemers inmiddels AI, volgens CBS-cijfers uit 2024. Die twee werelden raken elkaar sneller dan veel MT-leden vermoeden. In dit artikel leg ik uit wat quantum computing is, waarom het nu actueel is, en welke drie stappen je vandaag al kunt zetten.
Wat is quantum computing in begrijpelijke termen?
Een klassieke computer rekent met bits: nullen en enen. Een quantum computer rekent met qubits, en die kunnen door een quantum-eigenschap genaamd superpositie als het ware tegelijk 0 én 1 zijn. Verstrengelde qubits versterken dat effect: twee qubits kunnen samen vier toestanden tegelijk representeren, drie qubits acht, tien qubits al 1024.
Dat klinkt als een rekentrucje, maar de gevolgen zijn groot. Bij specifieke problemen, zoals het ontbinden van grote getallen of het simuleren van moleculen, groeit de rekentijd van een klassieke computer exponentieel. Een quantum computer kan daar polynomiaal in zijn. Concreet: de Google Willow-chip voerde in december 2024 een testberekening uit die een klassieke supercomputer naar schatting 10 tot de macht 25 jaar zou kosten.
Waarin verschilt quantum computing van klassieke AI?
Klassieke AI, inclusief de large language models waar ChatGPT en Microsoft Copilot op draaien, rust volledig op klassieke rekenkracht. Een quantum computer vervangt een AI-model dus niet. De combinatie is wel interessant: quantum-algoritmes kunnen bepaalde onderdelen van machine learning versnellen, bijvoorbeeld optimalisatie of sampling. Dat heet quantum machine learning en staat nog in een experimenteel stadium.
Waarom komt quantum computing nu op de agenda?
Tot voor kort was quantum computing vooral een belofte. Daarom plaatste Gartner het jarenlang in de “peak of inflated expectations”. Dat beeld verschuift. Drie ontwikkelingen vallen op.
Ten eerste de Google Willow-chip: voor het eerst daalde de foutkans exponentieel bij opschaling van 3×3 naar 5×5 naar 7×7 qubit-grids. Dat is de technische drempel naar fouttolerant rekenen. Ten tweede de aankondiging van 24 maart 2026, waarin Google zijn quantum-roadmap verbreedt met neutral-atom systemen. Deze arrays zijn inmiddels geschaald tot circa 10.000 qubits, met flexibele connectiviteit tussen alle qubits. Dr. Adam Kaufman leidt het experimentele team vanuit Boulder, in samenwerking met onder andere QuEra en JILA.
Ten derde bewegen andere spelers mee. IBM presenteerde al in 2023 zijn Condor-processor met 1.121 qubits en werkt toe naar wat het bedrijf “quantum advantage” noemt tegen eind 2026. De combinatie van deze stappen maakt dat quantum computing niet meer alleen een onderzoeksvraag is, maar ook een strategisch thema.
Wat betekent quantum computing voor je AI-strategie?
Voor de meeste Nederlandse organisaties is quantum computing de komende drie tot vijf jaar geen operationele vraag. Wel een bestuurlijke. Daarom helpt het om drie domeinen te onderscheiden.
Cryptografie en dataveiligheid
Een voldoende grote quantum computer kan RSA- en ECC-encryptie breken. Daar ligt de directe impact voor elke organisatie die langlopende vertrouwelijke data bewaart, denk aan medische dossiers, juridische archieven of overheidsdata. Aanvallers kunnen die data nu al onderscheppen en later ontsleutelen zodra quantum-capaciteit beschikbaar is. Dit scenario heet “harvest now, decrypt later”.
NIST publiceerde op 13 augustus 2024 de eerste drie finale post-quantum cryptografie-standaarden: FIPS 203 (ML-KEM), FIPS 204 (ML-DSA) en FIPS 205 (SLH-DSA). Het Nederlandse NCSC en de AIVD brachten al op 18 september 2023 de handreiking “Maak je organisatie quantumveilig” uit. De inschatting daarin: quantumcomputers worden tussen 2030 en 2040 krachtig genoeg om veel huidige cryptografie te breken.
Optimalisatie en simulatie
Quantum-algoritmes kunnen in theorie complexe optimalisatievraagstukken versnellen: routeplanning, portfolio-optimalisatie, productieplanning. Ook moleculaire simulatie, relevant voor farma en materiaalkunde, profiteert. Echter, voor de meeste commerciële toepassingen is klassieke AI nog jaren superieur. Bovendien concurreren quantum-algoritmes niet met generatieve AI, maar met operations research.
Kennis in de organisatie
De praktische vraag is: wie in je organisatie snapt hoe quantum computing zich verhoudt tot je AI-roadmap, je cybersecurity en je data-opslagstrategie? AI-geletterdheid wordt vanaf 2 augustus 2026 verplicht onder Artikel 4 van de EU AI Act. Die verplichting gaat niet over quantum, maar de achterliggende gedachte (weten welke technologie je gebruikt, wanneer en waarom) geldt evengoed.
Waar staat Nederland met quantum computing?
Nederland heeft een sterke positie. QuTech, opgericht in 2015 als samenwerking tussen TU Delft en TNO, is een van de toonaangevende publieke onderzoekscentra voor quantum computing en quantum internet. Quantum Delta NL bundelt vijf hubs (Delft, Eindhoven, Leiden, Twente, Amsterdam) en ontving tot nu toe 615,2 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds, waarvan 273 miljoen in juli 2024 voor fase 3.
Tegelijk ontbreekt in veel Nederlandse organisaties de vertaalslag van onderzoek naar bestuurlijke actie. Een voorbeeld: een middelgrote zorgverzekeraar in Utrecht (circa 800 medewerkers) ontdekte bij een AI-nulmeting dat zijn data-classificatie geen rekening hield met langlopende gevoeligheid. Veel polisdata blijft decennia relevant. De organisatie besloot op basis van de NCSC-handreiking een quantumrisico-inventarisatie toe te voegen aan haar bestaande informatiebeveiligingsplan. Geen grote investering, wel een concrete eerste stap. Daardoor was de organisatie voorbereid op een auditvraag die eind 2025 werd gesteld door haar externe toezichthouder.
Hoe bereid je je organisatie voor op quantum computing?
Concrete actie in 2026 betekent niet dat je een quantum computer koopt. Dat zou ook niet kunnen, de commerciële toegang loopt nu nog via cloudtoegang bij IBM, Google en QuEra. Drie stappen zijn wel zinnig.
Ten eerste: inventariseer welke data je langer dan tien jaar bewaart en hoe gevoelig die is. Dit legt de basis voor je cryptografische migratie-agenda. Ten tweede: maak quantum computing onderdeel van je AI-strategie, niet als apart hoofdstuk, maar als risicofactor en als technologie-horizon. Ten derde: vergroot de AI-geletterdheid van je sleutelfuncties op dit thema. Iemand in je MT moet de NCSC-factsheet post-quantum cryptografie van november 2023 kunnen duiden.
De werkwijze van AICG, ons GRIPP-model, koppelt deze drie stappen aan elkaar. In de fase Grondwerk hoort de risico-inventarisatie. In Richting kiezen directie en CISO een tijdshorizon voor crypto-migratie. In Praktijk borg je de kennis via gerichte training.
Veelgestelde vragen over quantum computing
Moet mijn organisatie nu al iets doen met quantum computing?
Ja, maar anders dan je denkt. Je hoeft geen quantum computer te gebruiken. Wel helpt het om je data-archief te screenen op langlopende gevoeligheid en om in je informatiebeveiligingsbeleid een paragraaf op te nemen over post-quantum migratie. De NCSC-handreiking uit september 2023 is daarvoor een goed startpunt.
Wat is het verschil tussen een klassieke computer en een quantum computer?
Een klassieke computer rekent met bits die 0 of 1 zijn. Een quantum computer rekent met qubits, die dankzij superpositie en verstrengeling meerdere toestanden tegelijk kunnen representeren. Daardoor kan een quantum computer sommige berekeningen exponentieel sneller uitvoeren, vooral in cryptografie, optimalisatie en moleculaire simulatie. Voor alledaagse IT-taken blijft een klassieke computer sneller en praktischer.
Wanneer breekt een quantum computer bestaande encryptie?
De NCSC-inschatting is tussen 2030 en 2040. Recent onderzoek van Google-onderzoeker Craig Gidney uit mei 2025 suggereert dat RSA-2048 kan worden gebroken met minder dan een miljoen noisy qubits, aanzienlijk minder dan eerdere schattingen. Niemand weet de precieze datum, maar het is wel de reden dat NIST al in augustus 2024 drie post-quantum standaarden publiceerde.
Versnelt quantum computing AI zoals ChatGPT of Microsoft Copilot?
Op korte termijn niet. Large language models draaien op klassieke GPU-clusters en profiteren daar optimaal van. Quantum machine learning is een actief onderzoeksveld, maar staat nog ver van productie. Je AI-strategie voor 2026 en 2027 richt zich dus terecht op klassieke AI. Wel is het verstandig om quantum computing op te nemen als horizon-thema in meerjarenplannen.
Wat doet Nederland met quantum computing?
QuTech (TU Delft en TNO) en Quantum Delta NL vormen de ruggengraat. Quantum Delta NL ontving in juli 2024 een derde tranche van 273 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds, waarmee het totale budget op 615,2 miljoen euro komt. Daarnaast bouwt Quantum Inspire, het publieke quantum-platform van QuTech, aan bredere toegang voor onderzoek en onderwijs.
Waar vind ik betrouwbare Nederlandse informatie?
Start bij het NCSC voor cryptografie en bij QuTech voor technologie. De factsheet post-quantum cryptografie van NCSC (november 2023) en de handreiking “Maak je organisatie quantumveilig” (september 2023) zijn compact en actueel. Voor bestuurlijke context publiceren TNO en de Rijksoverheid regelmatig rapporten over de Nederlandse quantum-agenda.
Waar begin je zelf?
Quantum computing is geen acuut bestuursvraagstuk, maar wel een voorspelbaar vraagstuk. Organisaties die wachten tot 2030 lopen drie risico’s: een crypto-migratie onder tijdsdruk, een kennisgat in het MT en een gemiste kans om quantum op tijd te verweven in de AI-strategie.
AICG begeleidt Nederlandse organisaties in deze verkenning via de GRIPP-werkwijze, met aandacht voor bestuurlijke urgentie én praktische haalbaarheid. Een logische eerste stap: neem quantum computing op in de eerstvolgende update van je AI-beleid, gekoppeld aan je informatiebeveiligingsplan. Een halve pagina volstaat, zolang de drie domeinen (cryptografie, toepassingen, kennis) erin staan.
